Cymdeithas Dafydd ap Gwilym

Pwy ydym ni?

Cymdeithas Dafydd ap Gwilym yw cymdeithas Gymraeg Prifysgol Rhydychen a chymuned ehangach Swydd Rhydychen. Sefydlwyd y gymdeithas ym 1886, gan ei gwneud hi'n gymdeithas hynaf Rhydychen ac eithrio'r Oxford Union. Fe’i gelwir gan ei haelodau yn 'Y Dafydd'. Yn y 1990au, roedd nifer o rifynnau cylchgrawn y gymdeithas (Yr Aradr) yn cynnwys erthyglau ar waith creadigol ei haelodau, ynghyd â chyfraniadau gan rai o’i siaradwyr gwadd. Mae’r traddodiad hwn wedi parhau gyda’n cylchgrawn blynyddol presennol, Y Drych.

Ymhlith ein haelodau sefydlol roedd O. M. Edwards a John Morris-Jones. Dechreuodd y gymdeithas dderbyn menywod yn aelodau yn ystod blwyddyn academaidd 1966–1967. Ymhlith ein cyn-aelodau adnabyddus mae Ifan ab Owen Edwards (sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru), Gwynfor Evans (gwleidydd), W. J. Gruffydd (ysgolhaig a gwleidydd), Rhodri Morgan (cyn-Brif Weinidog Cymru), Gwilym Owen Williams (archesgob), Ben Lake (AS Plaid Cymru), Delyth Jewell (Aelod o’r Senedd dros Blaid Cymru), a Rhys ab Owen (Aelod o’r Senedd dros Blaid Cymru).

Traddodiadau

Mae'r gymdeithas o'r un enw â'r bardd Dafydd ap Gwilym, ac roedd yn draddodiad i bob cyfarfod ddechrau gyda darlleniad o’i waith gan y Caplan, ac yna trafodaeth. Mae hyn yn parhau hyd heddiw. Roedd gan Y Dafydd rai defodau ffurfiol a swyddi â theitlau mawreddog, er mai’n fwriadol eironig oeddynt. Heddiw, mae’r llywydd yn cadw’r teitl Caplan.

Cynhelir gwasanaeth carolau Cymraeg bob Tymor Mihangel. Mae’r Dafydd hefyd yn cynnal ein Heisteddfod flynyddol bob Tymor Ilar. Ymhlith enillwyr blaenorol yr Eisteddfod mae Carwyn Tywyn (o Borth Tywyn) ac Alaw Jones (disgybl yn Ysgol Gymraeg Ystalyfera).